جامعه شناسی ادبیات

داستان مربوط به دختر رعيت اثر به آذين

دوران حكومت رضاخان و سلطه نظام ارباب رعيتي بوده است و در اين بين سرزمين گيلان نيز به شدت تحت انقياد نظام حاكم قرار داشته و شخصيت اصلي داستان دخترك كوچكي است كه درگير ستم هاي وارد شده ناشي از اين دوران است . صغري دختركي است كه مادرش را در زمان تولد از دست داده به اين ترتيب او مانده و خواهر بزرگتري كه تنها 9 سال دارد و پدر زحمتكشي كه تلاش شبانه روزي اش كفاف زندگي فقيرانه و انتظارات اربات را نمي دهد . نگهداري و رسيدگي از دو دختر كوچك و كار مداوم در مزرعه ،‌خارج از توانايي احمد گل است . بنابراين تصميم مي گيرد كه دختر بزرگترش را در خانه اربابي در رشت بگذارد تا هم از او مراقبت كنند هم با كاركردن مخارج خود را تأمين نمايد.

این داستان با بهره گیری از صنعت سیال ذهن ، روایتگر سفر درونی و خاطرات ذهنی آخرین بازمانده نسلی است که آخرین لحظه های زندگی را طی میکند و ضمن به چالش کشیدن یک ذهن،یک دوره از تاریخ ایران را مطرح میکند.

"هما"، داستان مردی به نام "حسنعلیخان" است که در پی مرگ دوست عزیزش، سرپرستی همسر ودختر نوجوان او را بر عهده می گیرد و از آنجا که خود مردی ادیب ، فاضل و تحصیلکرده  است، به تربیت دختر که هما نام دارد،می پردازد تا از او زنی با سواد و وطن پرست بسازد.

بررسی رمان «من او» با نگاهی به نظرات گلدمن

در این نوشتار اساس کار نظریات گلدمن، لوکاچ و ژیرار می باشد، اما به دلیل تفاوت مبنایی و فلسفی صاحبان این نظریات با نویسنده ی کتاب نتایج متفاوتی گرفته می شود.

خنده در تاريكي نمايانگر طنز سياه ناباكوف است و اين معنا كه عشق كور است در آن تجلي مي يابد. رماني كه در 1933/1938 نوشته شده و در فضاي سينمايي برلين مي گذرد.

آلبرت آلبينوس، تهيه كننده اي ميانسال همسر و فرزندش را به خاطر مارگو دختر جواني كه نيمي از سن خودش را دارد، ترك مي كند و با آشنايي با يك كاريكاتوريست كه معشوق گذشته ي مارگو بوده، زندگيش دچار بحران مي شود و در انتها به مرگ وي مي انجامد.

قهرمان رمان "من او" ؛ علي پسري است تاجرزاده و از اهالي تهران كه شرح زندگي؛ افكار؛ نوع تصميم گيري ها و... او به تصوير كشيده مي شود.

علي قهرمان پرالماتيك رمان كه در تمام طول داستان نگراني و نارضايتي او از نابرابري ها و قشربندي هاي اجتماعي نشان داده مي شود و خود فردي است كه تفاوتي در انسان ها از آن لحاظ كه انسانند نمي بيند و بهتر و بدتر بودني در انسان ها به لحاظ فرهنگي و اقتصادي و... قائل نيست.( با انتخاب كريم به عنوان صميمي ترين دوستش و مهتاب معشوقه اش)

   فرنگیس  قهرمان پروبلماتیک رمان چشمهایش تشنه ابن بود که کسی او را به چشم یک انسان بنگرد (جستجوی تباه) . در حالی که همه او را به چشم  یک عروسک زیبا می بینند (تباهی جهان) . فرنگیس عاشقان زیادی داشت که به خاطر خودخواهی خود ، او را می خواستند . و به او با همین نگاه می گریستند . فرنگیس برای انتقام گرفتن از آنها به خاطر نوع نگاهشان به او ، آنها را به بازی می گیرد. اما این انتقام بیش از هر کس خود او را نابود می کرد.  

 *کامو رمان بيگانه را در اين جمله خلاصه کرده است .

1.

رمان بيگانه روايت فردي به نام مورسو ساکن الجزاير است که زندگي معمولي دارد، کارمند اداره است و از زندگي خود لذت مي برد .

فضای اجتماعی

     رمان جزیره سرگردانی نوشته سيمين دانشور که تقریبا به اتفاقات و محیط اجتماعی دهه 30 برمیگرددبیانگر اوضاع اجتماعی در آن زمان است زمانی که به بیان رمان فاصله طبقاتی فراوان در جامعه وجود دارد و ابتذال در طبقه مرفه جامعه دیده می شود. و بالعکس در طبقات محروم توجه به مذهب و دین موج میزند .

احساس می شود قهرمان داستان مصداق اصلی برای عنوان داستان است که چون جزیره ای سرگردان در میان اعتقادات مختلف است با این توضیح که احساس درونی بی میلی به محیط خانواده و اجتماع اطراف خود دارد و از طرفی راه درست برخورد با احساس خود را تشخیص نمی دهد .

در برخورد با مسائل اجتماعی دو گونه عکس العمل را می توان دریافت برخی تندرو هستند و اعتقاد انقلابی دارند که نمود آن را در شخصیت مراد میتوان دید و برخی دیگر برخوردی روشنفکرانه با رویکردایدئولوژیک دارند که نمود آن را می توان در شخصیت سلیم دید. .

فضاي كلي داستان : رمان سمفوني مردگان اثر عباس معروفي ،‌روشنفكري را توصيف مي كند كه در جامعه ي مصلحت گراي سال 1340 نابود مي شود . آغاز ماجراهاي اين داستان به حدود سال هاي 1320 برمي گردد كه در اين سال ها مناطق شمالي ايران زير سلطه ي روس ها و مناطق جنوبي ايران تحت سلطه ي انگليسي ها درآمده بود و سپس در سال هاي 50-1340 پيگيري مي شود.

« می خواهم چند ساعت در روز تنها باشم، می خواهم با کسی از چیزهایی که دوست دارم حرف بزنم.»

رمان چراغ ها را من خاموش می کنم یکی از معدود رمان هایی درباره زنان است که بی هیچ شعاری به بررسی زندگی روزمره یک زن می پردازد که همین نحوه پرداختن به زندگی قهرمان نقطه قوت رمان خانم «زویا پیرزاد» است.

خلاصه نظریه گلدمن:

رمان سرگذشت جستجویی تباه است.جستجوی ارزشهای راستین در جهانی که آن نیز در سطحی گسترده تر و به گونه ای متفاوت تباه است. البته منظور از ارزشهای راستین ،ارزشهایی نیست که منتقد یا خواننده انها را راستین می شمارند،بلکه ارزشهایی است که بدون حضور اشکار در رمان ،مجموعه رمان را به طور ضمنی سامان میدهد.رمان آن نوع حماسی است که با گسست رفع نشدنی میان قهرمان وجهان مشخص می شود.تقابل میان قهرمان و جهان ،نتیجه تفاوت ماهوی میان هر یک از این دو تباهی است.قهرمان رمان شخصیتی پروبلماتیک است که در جهان سازگاری و همرنگی با جماعت و عرف و سنت به جستجوی تباه،و در نتیجه ناراستین ارزشهای راستین بر می آیدوهمین جستجو محتوای این نوع رمان را می سازد.

در دهه 1370 در تهران دانشجویی جیرفتی به نام یونس فردوس مشغول نوشتن پایان نامه دکترای جامعه شناسی خود با موضوع بررسی علل اجتماعی خودکشی  دکتر محسن پارسا استاد فیزیک دانشگاه های ایران است.

" باید قبل از مردن ناخن هامو در خاک فرو ببرم تا وقتی مرا به زور روی زمین می کشند به یادگار شیارهایی بر زمین حفر کرده باشم. باید قبل از رفتن خودم را جا بگذارم. اگر امروز چیزی از خودم باقی نگذارم چه کسی در اینده از وجود من در گذشته باخبر خواهد شد؟ نمی خواهم امده باشم و رفته باشم و هیچ غلطی نکرده باشم. نمی خواهم عضو خنثای تاریخ بشریت باشم. من از تنهایی می ترسم." )ص10)

مدیر مدرسه حکایت مدیری است که با داشتن 10 سال سابقه ی معلمی به دلیل خستگی از شغل معلمی  بعد از رشوه دادن ،حکم مدیری اش به امضای رییس فرهنگ رسید.یک آدم فرصت طلب به اصطلاح فرهنگ دوست  عمارت مدرسه را در زمینهای خود ساخته بود و برای مدت 25 سال آنجا را مدرسه کرده بد تا پس از 25 سال زمین از متری یک عباسی بشود صد تومان .مدرسه ناظمی سخت گیر داشت که به راحتی از عهده امور بر می آمد.مدیر سابق مدرسه به دلیل فعالیتهای سیاسی زندان افتاده بود.دانش آموزان اغلب از خانواده های فقیری بودند.در حدود یکی دو هفته که از مدیریت می گذشت تا حدودی اوضاع مدرسه رو به بهبودی رفت.

مزرعه حیوانات در انگلستان توسط صاحب ظالم و ستمکارش اداره می شود او جز ظلم و ستم و بیگاری از حیوانات کار دیگری انجام نمی دهد. حیوانات که از این وضعیت سخت خسته شده اند در یک شب به رهبری خوک های کتاب خوان و با سواد، از بی خبری صاحب مزرعه استفاده کرده، انقلاب می کنند.

قصه بازمي گردد به زمان استبداد و خفقان رضاخان فرهاد درخانواده اي اشراف زاده در روستاي شريفخان متولد مي شود پدرش از بزرگان است و مادرش در واقعه ي كشف به خاطر قبول كردن اين واقعه از زنان بزرگ و تاثير گذارد منطقه مي شود. سرهنگ جهانسوز از هر طبقان پدر فرهاد است او از حربه اي استفاده مي كند كه وجهه اصلاني ها ( پدر فرهاد) را در شريفخان خدشه دار كند. سياه تنها دوست فرهاد است كه از طبقه زير دست است او شرايط و اوضاع زندگي فرهاد را درك نمي كند و روز به روز اخبار درست و نادرست را به فرهاد مي رساند. مردان محل نيز مانند زمان هر روز در تمام محل جمع شده و درباره ي اوضاع اصلاني ها سخن مي گويند. سرهنگ جهانسوز زمينهاي پدري اصلاني ها را مورد تهاجم قرار مي دهد و آنها را بيت المال مي داند و دادگاهي به اين واسطه تشكيل مي دهد كه در طي اين ماجرا مادر فرهاد از شريفخان خارج مي شود در طي اين خروج وصله هايي از قبيل اينكه مادرش زنه بدكاره است و با سرهنگ در ارتباط است در ميان مردم و حتي بزرگان كشور مي پيچد. فرهاد با توجه به كودك بودنش تلاش مي كند كه از اين سخن ها بكاهد اما كاري از پيش نمي برد. در نهايت در محكم پدرش با بكارگيري از وكلاي معروف پيروز مي شود و تمامي حق خود را مي گيرد و مادرش نيز از تهران باز مي گردد اما فرهاد هيچگاه نمي فهمد كه پدرش با اين همه علاقه به مادرش چرا او را طرد مي كند با اينكه مي دانستند تمامي حرفهايي كه درباره مادرش زده مي شود كذب است.

این دستنوشته تحلیلی کوتاه از رمان (انگار گفته بودی لیلی)اثر سپیده شاملو بانگاهی اجمالی به نظریه گلدمن نوشته شده است .امیدوارم مقبول نظرافتد.
رمان که سرگذشت جست و جوی تباه است به گونه ای در این رمان جلوه گرمی باشد.بطوری که قهرمان داستان ما در دنیای تباه از دید خود و دنیای بی ارزش و پست که همه آرزوهای خود را در آن گم کرده و از دست داده که همسرش ̒عشقش ̒دوستش ̒مادرش ̒و...و خوبیهای فرزندش باشد به دنبال ارزشهای راستین زندگی خود می گردد و شاید آنها را نمی یابد .ارزشهای راستین قهرمان رمان به گونه ای متفاوت با ارزشهای دیگر رمانهاست شاید او زندگی آرام و روزمره با دغدغه های طبیعی را در کنار خانواده از هم پاشیده شده اش و بازگشت وبه دوران طبیعی و آرام زندگی را با همه فراز و نشیب هایش ارزش راستین می داند او در این جهان به ظاهر سازگار و همرنگ با عرف وسنت به جست وجوی تباه و ناراستین این ارزشهای راستین می پردازد.

انگار گفته بودي ليلي !                     اثر سپيده شاملو

شب برام قصه سياوش را مي گفتي و من خوابم مي برد. اما قصه « ليلي» را نگفتي . قصه زندان را هم تعريف نكردي . مي ترسيدي تحمل نكنم ؟ از اين يار هم بندت محمود هم چيزي نگفتي. تو نمي گفتي يا من اجازه نمي دادم بگويي؟ مستانه مي گفت آن قدر براي محمود از ليلي گفته بودي كه وقتي از زندان آزاده شده ،‌ پيش خانم جان بر نگشته . يك راست رفته دنبال « ليلي» براي من چرا نگفتي ؟ شايد مي ترسيدي حسادت كنم . و با « ليلي» تو در بيفتم ؟‌ ولي علي خودت غضاوت كن. من آدم مطمئن تري بودم يا محمود براي از « ليلي» گفتن؟

 داستان ازمنظرزنی ساده وبی تکلف روایت می شود که دراین راه به هرکای دست زده تا از خانه وزندگیش محافظت کند.مرد درخانه غریب است وغایب.اهل زندگی خانوادگی نیست وخودش را پرنده ی مهاجری می داند که فعلاً در قفس خانوادگی گرفتارش کرده اند.زن از روابط سردو تیره ای که بر زندگیش سایه انداخته رنج می برد و در برزخی از چه کنم ونکنم ها گرفتار می شود.حتی حاضر است بمیردتا زندگی را به شکل اولش برگرداند